W umowie o roboty budowlane strony mogą zastrzec kary umowne, jest to uprawnienie wynikające z ogólnej zasady swobody umów, brak zaś stosownego zapisu w umowie powoduje, że naliczenie kar umownych w ogóle nie będzie możliwe. Kara umowna może zostać zastrzeżona w razie niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego i ma na celu naprawienie szkody wynikłej z nieprawidłowego wykonania umowy.

W praktyce wysokość kary umownej określana jest zwykle kwotowo bądź procentowo od kwoty należnego wynagrodzenia za każdy dzień zwłoki, zaś potrącenie zastrzeżonych kar umownych możliwe jest z wynagrodzenia należnego za wykonane roboty budowlane, pamiętać jednakże należy o kilku kwestiach.

Przepisy Kodeksu cywilnego wprost stanowią, że gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym.

Wskutek potrącenia obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej. Potrącenie polega zatem na umorzeniu dwóch przeciwstawnych sobie wierzytelności, co jednak istotne, strony mogą w umowie wyłączyć możliwość potrącenia, a więc wówczas inwestor nie będzie mógł obniżyć należnego wykonawcy wynagrodzenia o wysokość kar umownych, które zostały naliczone np. za nieterminowe wykonanie zobowiązania.

Kodeks cywilny nie wymaga, by istnienie wierzytelności było w jakikolwiek szczególny sposób potwierdzone, wierzytelności nie muszą bowiem być bezsporne. To, czy istnieją, a jeśli tak, to w jakiej wysokości, może być przedmiotem sporu i rozstrzygnięcia we właściwym trybie.

W granicach swobody zawierania umów strony mogą tak bowiem postanowić, że każdy rodzaj świadczenia uznają za możliwy do potrącenia ze świadczenia wzajemnego, jeżeli każde z tych świadczeń może być dochodzone przed sądem, niekoniecznie będąc wierzytelnością już wymagalną. Określenie terminu wymagalności wierzytelności w stosunkach umownych leży w gestii dłużnika i wierzyciela. W orzecznictwie i piśmiennictwie zgodnie przyjmuje się natomiast, że wymagalne musi być świadczenie tego, kto potrącenia dokonuje.

Potrącenie następuje przez jednostronną czynność prawną jednego z wzajemnych wierzycieli, brak jest natomiast szczególnych wymagań ustawowych w odniesieniu do formy oświadczenia o potrąceniu. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 13 października 2006 r., sygn. akt: III CSK 256/06, „Art. 499 k.c. nie wymaga, aby wspomniane oświadczenie zostało dokonane w szczególnej formie. Ze względu na wyrażoną w art. 60 k.c. zasadę swobody formy może być zatem złożone w formie dowolnej. Oświadczenie woli potrącenia powinno być jednak takim zachowaniem się, które ujawnia wolę osoby korzystającej z potrącenia w sposób dostateczny”.

Dla złożenia oświadczenia woli o potrąceniu wystarczająca jest zatem forma ustna, o ile oświadczenie doszło do drugiej strony w taki sposób, że mogła zapoznać się z jego treścią. W uchwale z dnia 19 października 2007 r., sygn. akt: III CZP 58/07, Sąd Najwyższy przypomniał jednakże, że „potrącenie jako instytucja prawa cywilnego funkcjonuje w zasadzie na obszarze regulowanym przez prawo prywatne, obejmując stosunki prawne, w których obie strony występują w podwójnej roli wierzyciela i dłużnika. Normy wynikające z tych przepisów, regulując stosunki zobowiązaniowe, mają charakter względnie obowiązujący, mogą być zatem w całości lub części wyłączone albo modyfikowane umownie, w granicach określonych w art. 3531 KC”, zatem w przypadku potrącenia ustanowionego w umowie, np. w umowie o roboty budowlane, to strony tej umowy mogą określić czy potrącenie zostanie wyłączone, a jeśli nie, to mogą np. wskazać w jaki sposób oświadczenie o potrąceniu powinno zostać złożone drugiej stronie.

Powyższe potwierdził również Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 3 czerwca 2014 r., sygn. akt: VI ACa 1447/13, w którym wskazał, iż „Określone w art. 498 KC ustawowe przesłanki potrącenia co do zasady nie mają zastosowania do potrącenia umownego, którego skuteczność opiera się na zgodnych oświadczeniach woli stron, mających swobodę w kształtowaniu jego przesłanek, zakresu i momentu wystąpienia skutku. Takie potrącenie nie spełnia funkcji egzekucyjnej w takiej postaci jak potrącenie ustawowe gdzie potrącający egzekwuje swoją należność, a druga strona musi poddać się skutkom potrącenia; dlatego też w wypadku potrącenia umownego nie jest wymagana przesłanka wymagalności roszczeń, potrącane wierzytelności nie muszą być podobne i nie mają do nich zastosowania przepisy art. 498-505 KC”.

Potrącenie kar umownych z wynagrodzenia za roboty budowlane.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *