Zawierając umowę oczywiście nikt nie zakłada, że umowa ta nie zostanie zrealizowana, gdyż jedna ze stron od umowy odstąpi, jednakże w przypadku każdej umowy warto w niej uregulować ewentualne zasady odstąpienia oraz sposób wzajemnych rozliczeń, by uniknąć dodatkowych niejasności i nieporozumień w przyszłości, w końcu sam fakt odstąpienia od umowy nie rzadko stanowi już „finał” zaistniałego konfliktu.

Kwestia odstąpienia od umowy szczególnie istotna jest w przypadku umów o roboty budowlane, i nie chodzi tutaj tylko o wartość samej umowy i wysokość wynagrodzenia za zlecone prace, lecz również o ponoszenie odpowiedzialności z tytułu rękojmi oraz gwarancji, w niektórych bowiem przypadkach roszczenia te pozostaną aktualne nawet, gdy nastąpiło rozwiązanie umowy.

Z uwagi na generalną zasadę swobody umów, strony w umowie mogą ukształtować prawo do odstąpienia od umowy według własnych zasad, a w szczególności mogą określić jakie skutki, a właściwie od kiedy owe skutki odstąpienia będą wiązać strony, postanowienia zawarte w umowie mają bowiem pierwszeństwo w stosowaniu przed regulacjami ustawy.

Wykonawca i inwestor mogą zatem ustalić, że w razie odstąpienia przez którąś ze stron od umowy rozwiązanie umowy nastąpi ze skutkiem ex nunc, a więc na przyszłość, co to jednak oznacza w praktyce?

Otóż regulacja taka oznacza, że umowa ulega rozwiązaniu z momentem odstąpienia od niej, a skutki tego odstąpienia będą wiązać strony na przyszłość, zatem umowa w części zrealizowanej do momentu odstąpienia była ważnie zawarta i strony są zobowiązane do wzajemnych świadczeń w tej zrealizowanej części.

W takim więc przypadku inwestor jest zobowiązany zapłacić wykonawcy wynagrodzenie za zrealizowaną część umowy, zaś wykonawca za zrealizowane prace będzie ponosić odpowiedzialność z tytułu rękojmi oraz gwarancji, jeżeli oczywiście gwarancja została udzielona. Taki zapis w umowie nie niweczy więc całkowicie zawartej umowy, a strony w łatwy sposób mogą dokonać wzajemnych rozliczeń.

Inaczej natomiast będzie, jeżeli strony nie wskażą w umowie jaki skutek ma odstąpienie od umowy lub gdy w umowie wprost zostanie wskazane, że odstąpienie od umowy następuje ze skutkiem ex tunc, gdyż w obydwóch przypadkach złożone oświadczenie o odstąpieniu od umowy będzie wywierało skutek wstecz, a więc umowa traktowana będzie tak jakby nigdy nie była zawarta.

W takiej więc sytuacji wykonawca i inwestor muszą zwrócić sobie wzajemnie otrzymane świadczenia. Zwrot świadczeń powinien nastąpić w takiej formie, w jakiej były one spełnione, i w stanie niezmienionym, w przypadku odstąpienia ze skutkiem ex tunc wykonawca zobowiązany jest zatem zwrócić wynagrodzenie, które otrzymał, natomiast inwestor powinien zwrócić materiały, które zostały wykorzystane do wykonania robót.

W takiej sytuacji, jeżeli umowa uznawana jest za nigdy niezawartą, wykonawca nie jest również odpowiedzialny z tytułu rękojmi oraz gwarancji za wykonane prace. Ponadto, strona, która odstępuje od umowy, może żądać nie tylko zwrotu tego, co świadczyła, lecz również na zasadach ogólnych naprawienia szkody wynikłej z niewykonania zobowiązania. W związku z istnieniem roszczenia o naprawienie szkody wynikłej z niewykonania zobowiązania opartego na umowie, od której odstąpiono, w mocy pozostają postanowienia umowy, od której odstąpiono, dotyczące kary umownej za niewykonanie zobowiązania.

Taka kara umowna jest bowiem formą naprawienia szkody powstałej na skutek odstąpienia od umowy, czyli niewykonania umowy, jednakże zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem Sądu Najwyższego, roszczenie o zapłatę kary umownej na wypadek zwłoki lub opóźnienia nie przysługuje stronie odstępującej od umowy wzajemnej, jeżeli w umowie zastrzeżono również taką karę w związku z odstąpieniem od umowy.

Wskazana regulacja nie jest jednak podstawą do dochodzenia roszczeń odszkodowawczych przez drugą stronę umowy. Powyższe wynika z faktu, że drugą stroną będzie strona, która, co do zasady, odpowiada za powstanie okoliczności, które uzasadniały odstąpienie, a skorzystanie z prawa do odstąpienia jest realizacją uprawnienia wynikającego wprost z przepisu ustawy, trudno uznać, by w takim przypadku w ogóle mogły zaktualizować się podstawy do odpowiedzialności kontraktowej osoby, która od umowy odstąpiła na skutek okoliczności, za które odpowiedzialność ponosiła druga strona, wobec tej osoby.

W przepisach brak jest regulacji dotyczących terminu zwrotu wzajemnych świadczeń, jeśli zatem strony inaczej w umowie nie postanowiły przyjmuje się, iż strona, która od umowy odstępuje, będzie zobowiązana zwrócić wszystko, co otrzymała, niezwłocznie po wezwaniu jej do tego przez drugą stronę, z kolei druga strona będzie zobowiązana do zwrotu otrzymanych świadczeń i do zapłaty odszkodowania niezwłocznie po otrzymaniu żądania w tym zakresie.

Rękojmia i gwarancja po odstąpieniu od umowy

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *